Het probleem is groter dan één wijk
Netcongestie maakt de planning van woningbouw onzeker. Volgens het IPO raakt het meer dan 30 procent van de geplande woningbouw tot 2030. Uitbreiding van het net kost jaren. Wat kan er binnen het bestaande net?
Voor een volledig elektrische wijk van 438 woningen rekenden we door hoeveel vermogen een slim energieconcept kan besparen en hoe de wijk het net kan ontlasten. In een pilot met de netbeheerder kreeg deze wijk prioriteit in categorie 1 als congestieverzachter. Wat gebeurt er als veel meer wijken zo worden ontworpen?
Een grotere wijk biedt meer mogelijkheden
Woningen vragen niet allemaal tegelijk hun maximale vermogen. Auto’s laden op verschillende momenten en warmtepompen draaien niet voortdurend op vol vermogen.
Bij grotere aantallen woningen is er vaak een betere spreiding. Daardoor hoeft de netcapaciteit niet evenredig mee te groeien met het aantal woningen.
Een grotere wijk biedt ook meer mogelijkheden voor collectieve warmte, een batterij of een slim aangestuurd laadplein. Welke combinatie technisch en financieel past, moet per plan worden onderzocht.
Minder piekvermogen betekent meer ruimte voor woningbouw
In de doorrekening daalt het benodigde afnamevermogen van 1.111 naar 492 kW: circa 56 procent minder. Een deel van de winst ontstaat doordat het verbruik beter over de tijd wordt verdeeld. Het gaat dus om minder vermogen op piekmomenten, niet om 56 procent minder elektriciteitsgebruik.
Want als woningen samen op piekmomenten minder vermogen vragen, kan er binnen dezelfde beschikbare netcapaciteit ruimte ontstaan voor meer woningen.
Ook onderzoek van CE Delft laat zien dat netbewuste nieuwbouw ruimte kan bieden voor extra woningen. Hoeveel extra woningen mogelijk zijn, hangt vooral af van het energieconcept en de lokale netsituatie.
Een netverzachtende wijk doet nog een stap extra
Een netbewuste wijk beperkt haar eigen piekbelasting. Een congestieverzachtende wijk helpt daarnaast actief om ruimte vrij te maken voor andere gebruikers van het net.
De wijk van 438 woningen kan volgens de doorrekening 1.095 kW flexibel vermogen inzetten, ruim 1 MW. Met opslag en slimme aansturing kan zij op verzoek haar verbruik en teruglevering aanpassen. De 492 kW beschrijft de eigen vermogensvraag; de 1.095 kW de mogelijke aanpassing ten opzichte van het normale verbruik en de normale teruglevering.
Bij een te hoge stroomvraag kan de wijk bijvoorbeeld minder afnemen of stroom uit een batterij terugleveren. Bij een overschot aan teruggeleverde stroom kan extra opnemen helpen. De inzet wordt afgesproken met de netbeheerder en moet het lokale knelpunt aantoonbaar ontlasten.
Daarbij gelden eisen aan vermogen, beschikbaarheid en inzetduur. Liander noemt minimaal 1 MW flexibel vermogen en, als dat niet onbeperkt kan worden geleverd, minimaal vier aaneengesloten uren. Bij kleinere plannen kan worden onderzocht of flexibiliteit via een congestion service provider (CSP) kan worden gebundeld, of dat bouwfasen binnen één plangebied kunnen worden samengevoegd. Stem met de netbeheerder af of dit voldoende bruikbare flexibiliteit oplevert.
“Een slim ontworpen woonwijk kan meer dan haar eigen stroomvraag beperken. Ze kan ook ruimte op het net helpen vrijmaken voor anderen.”
Zo kan netverzachtende nieuwbouw worden opgeschaald
Wanneer meer wijken hun eigen piekbelasting beperken én op afroep het net helpen, kan nieuwbouw op grotere schaal bijdragen aan het verminderen van netcongestie. Daarmee ontstaat perspectief op meer woningen binnen de beschikbare netcapaciteit.
Dat vraagt om lokale afstemming: een wijk moet helpen bij een knelpunt waarop zij invloed heeft. Ook moet de aansturing voorkomen dat een nieuwe piek ontstaat, bijvoorbeeld doordat alle batterijen na een drukke periode tegelijk laden.
De netbeheerder beoordeelt waar flexibiliteit nodig is en hoeveel ruimte zij oplevert. Daarnaast vragen beheer en kosten voor bewoners om duidelijke afspraken.
Wat betekent dit voor gemeenten en ontwikkelaars?
De basis voor opschaling leg je vroeg in de planvorming:
- Vergelijk energieconcepten voordat de belangrijkste ontwerpkeuzes vastliggen.
- Reserveer ruimte voor collectieve warmte, laden en opslag.
- Onderzoek de eigen piekbelasting én de mogelijkheden om het net actief te ontlasten.
- Stem met de netbeheerder af welke bijdrage lokaal nodig is.
- Maak afspraken over beheer, beschikbaarheid en kosten.
Wij rekenen door hoeveel netcapaciteit een wijk vraagt en hoeveel flexibiliteit zij kan bieden. Zo helpen we gemeenten en ontwikkelaars onderbouwde keuzes te maken voor meer woningbouw binnen de beschikbare netcapaciteit.
Bronnen
